Od 1 stycznia 2026 r. wchodzą w życie zmiany w Kodeksie pracy dotyczące zwolnień lekarskich (L4), kontroli ich prawidłowego wykorzystania oraz orzecznictwa w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych (ZUS). Przepisy te mają uporządkować obowiązujące regulacje i zwiększyć przejrzystość w zakresie korzystania ze zwolnień lekarskich.
L4 nadal ma służyć leczeniu i rekonwalescencji
Podstawowa zasada pozostaje niezmieniona: zwolnienie lekarskie jest przeznaczone na leczenie i powrót do zdrowia. Nowe regulacje doprecyzowują sytuacje, w których ubezpieczony może utracić prawo do zasiłku chorobowego. Sankcje grożą przede wszystkim za wykonywanie pracy zarobkowej w czasie zwolnienia lub podejmowanie działań sprzecznych z zaleceniami lekarza, które mogą opóźniać powrót do zdrowia.
Możliwość łączenia L4 z inną pracą – tylko w określonych przypadkach
Reforma dopuszcza możliwość łączenia zwolnienia lekarskiego z pracą w innym miejscu, ale wyłącznie wtedy, gdy stan zdrowia i charakter obowiązków nie są sprzeczne. W przeciwnym wypadku ryzyko utraty zasiłku pozostaje realne. Każda taka sytuacja powinna być analizowana indywidualnie, niezależnie od branży, w tym w sektorze kultury.
ZUS: zmiany w orzecznictwie i kontroli zwolnień
W najbardziej skomplikowanych sprawach odwoławczych decyzje będą mogły być podejmowane przez trzyosobowe składy lekarzy orzeczników zamiast jednego, co ma zwiększyć wiarygodność rozstrzygnięć. W prostszych przypadkach pozostanie tryb jednoosobowy, co pozwoli zachować sprawność postępowań. Dodatkowo przewidziano podwyżki dla lekarzy orzeczników oraz możliwość ich zatrudniania na podstawie umów cywilnoprawnych, co ma ograniczyć braki kadrowe.
Ustawa porządkuje również zasady kontroli zwolnień, a ZUS uzyska szerszy dostęp do dokumentacji medycznej niezbędnej do weryfikacji prawidłowego korzystania z L4.
Wsparcie innych zawodów medycznych
Nowe przepisy przewidują większe zaangażowanie pielęgniarek i fizjoterapeutów w proces przygotowania dokumentacji oraz oceny funkcjonalnej pacjentów, co ma odciążyć lekarzy orzeczników i umożliwić bardziej kompleksową ocenę stanu zdrowia ubezpieczonych.
Brak zmiany w zasadach wypłaty chorobowego od pierwszego dnia
W przestrzeni publicznej pojawiały się zapowiedzi przejęcia przez ZUS wypłaty zasiłku chorobowego od 1. dnia zwolnienia. Na obecnym etapie takie rozwiązanie nie zostało wprowadzone – obowiązujące zasady finansowania pozostają bez zmian, w tym dla pracowników instytucji kultury.
Podsumowanie
Zmiany w przepisach mają charakter porządkujący i organizacyjny. Nie wprowadzają one odrębnych regulacji dedykowanych pracownikom kultury ani nie zmieniają zasadniczo ich sytuacji prawnej. Kluczowe pozostaje korzystanie ze zwolnień lekarskich zgodnie z ich celem oraz zachowanie ostrożności przy podejmowaniu jakiejkolwiek aktywności zawodowej w czasie L4.
Instytucje kultury, jako pracodawcy, powinny natomiast uwzględnić w praktyce kadrowo-płacowej wzmocnienie kompetencji kontrolnych ZUS i większą precyzję przepisów.