W polskim prawie pracy zostały wprowadzone rozwiązania wzmacniające zasadę przejrzystości wynagrodzeń. Zmiany te dotyczą wszystkich pracodawców, w tym samorządowych i państwowych instytucji kultury, i mają charakter systemowy. Ich celem jest zwiększenie równego traktowania w zatrudnieniu oraz uporządkowanie zasad informowania o wynagrodzeniach już na etapie rekrutacji.

Podstawa prawna zmian

Kluczowe regulacje zostały wprowadzone do Kodeksu pracy i wynikają z implementacji unijnej dyrektywy dotyczącej przejrzystości płac. W praktyce obowiązki pracodawców instytucji kultury wynikają z trzech przepisów:

  • art. 18³ca Kodeksu pracy – obowiązek informowania kandydatów o wynagrodzeniu,
  • art. 22¹ § 1 pkt 6 Kodeksu pracy – zakaz żądania informacji o wcześniejszych zarobkach,
  • art. 281 Kodeksu pracy – odpowiedzialność wykroczeniowa za naruszenie tych zasad.

Zmiany te wchodzą w życie 24 grudnia 2025 r. i od tego momentu muszą być stosowane również w instytucjach kultury.

Obowiązek informowania o wynagrodzeniu

Pracodawca ma obowiązek przekazać osobie ubiegającej się o zatrudnienie informację o wysokości proponowanego wynagrodzenia lub jego przedziale (widełkach) albo o zasadach jego ustalania. Informacja ta powinna być przekazana najpóźniej przed rozmową kwalifikacyjną, a w praktyce najczęściej pojawi się już w ogłoszeniu o naborze.

Wynagrodzenie należy rozumieć szeroko – jako wszystkie składniki płacowe i pozapłacowe związane z zatrudnieniem, zgodnie z definicją zawartą w Kodeksie pracy. Oznacza to, że jawność nie dotyczy wyłącznie płacy zasadniczej, ale całego systemu wynagradzania.

Zakaz pytania o wcześniejsze zarobki

Nowe przepisy jednoznacznie zakazują pozyskiwania informacji o wynagrodzeniu kandydata w obecnym lub poprzednich stosunkach pracy. Dotyczy to zarówno bezpośrednich pytań, jak i pośrednich praktyk, takich jak formularze rekrutacyjne czy ankiety personalne.

W instytucjach kultury oznacza to konieczność zmiany dotychczasowych procedur naboru oraz rezygnację z praktyk, które przez lata funkcjonowały jako „standard”, choć nie miały wyraźnej podstawy prawnej.

Znaczenie zmian dla instytucji kultury

Dla pracowników kultury nowe regulacje mają znaczenie porządkujące i ochronne. Ograniczają ryzyko nierównego traktowania, tzw. „kotwiczenia” wynagrodzeń na podstawie wcześniejszych zarobków oraz zwiększają przewidywalność zasad płacowych.

Dla dyrektorów i działów kadr jest to natomiast sygnał, że system wynagradzania musi być spójny, opisany i możliwy do obrony w razie kontroli. Jawność nie oznacza ujawniania indywidualnych pensji, lecz przejrzystość reguł.

Co należy zmienić w regulaminie wynagradzania

Aby wdrożyć nowe przepisy, instytucje kultury powinny zaktualizować regulamin wynagradzania oraz dokumenty rekrutacyjne. Poniżej przykładowe zapisy, które realizują obowiązki ustawowe:

Zasady przejrzystości wynagrodzeń

„Wynagrodzenia w Instytucji ustalane są w sposób przejrzysty, obiektywny i oparty na kryteriach neutralnych ze względu na płeć.”

Informowanie kandydatów o wynagrodzeniu

„Pracodawca informuje osobę ubiegającą się o zatrudnienie o wysokości proponowanego wynagrodzenia lub jego przedziale albo o zasadach jego ustalania przed nawiązaniem stosunku pracy.”

Zakaz pozyskiwania informacji o wcześniejszych zarobkach

„W procesie rekrutacji Pracodawca nie żąda i nie pozyskuje informacji o wynagrodzeniu kandydata w obecnym ani w poprzednich stosunkach pracy.”

Kryteria ustalania wynagrodzeń

„Wynagrodzenie ustalane jest z uwzględnieniem zakresu obowiązków, kwalifikacji, doświadczenia zawodowego, stopnia odpowiedzialności oraz warunków wykonywania pracy.”

Podsumowanie

Jawność wynagrodzeń w instytucjach kultury nie jest zmianą kosmetyczną, lecz elementem szerszego procesu profesjonalizacji polityki kadrowej. Odpowiednio wdrożona może stać się narzędziem wzmacniającym zaufanie pracowników, stabilność zespołów i transparentność działania instytucji publicznych.

Dla instytucji kultury to dobry moment, aby uporządkować regulaminy, procedury naboru i wewnętrzne zasady wynagradzania, zanim nowe przepisy staną się przedmiotem kontroli lub sporów.